Mục Lục
SOD là một loại Enzym chống oxy hóa có trong tất cả các tế bào sống trong cơ thể. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc giảm stress oxy hóa. SOD có vai trò chính trong việc chống lại tổn thương và viêm do gốc tự do. SOD là chất chống viêm trong các tình trạng viêm cấp tính và mãn tính, Enzym SOD là xúc tác quá trình chuyển đổi chất oxy hóa thành H2O2
TIỀM NĂNG TRỊ LIỆU CỦA SOD
Trong một nghiên cứu của H. Younus“Therapeutic potentials of superoxide dismutase” được đăng tải trong tạp chí International Journal of Health Sciences: Int J Health Sci (Qassim), 2018 May-Jun;12(3): 88-93. đề cập đến tiềm năng trị liệu của SOD như sau: https://drive.google.com/file/d/1ErT4fTpCsq-yj0XDtn4V38ViFVauqED7/view?usp=drive_link
Tiềm năng trị liệu của Superoxide Dismutase
Superoxide dismutases (SODs) tạo thành một chất bảo vệ chống oxy hóa rất quan trọng chống lại stress oxy hóa trong cơ thể. Enzyme hoạt động như một tác nhân điều trị tốt chống lại các bệnh do oxy hóa.
Bài này mô tả tác dụng trị liệu của SOD trong các tình trạng bệnh lý và sinh lý khác nhau như ung thư, bệnh viêm nhiễm, xơ nang, thiếu máu cục bộ, lão hóa, viêm khớp dạng thấp, bệnh thoái hóa thần kinh và bệnh tiểu đường.
1. SOD và ung thư
Nhiều nghiên cứu đã tiết lộ vai trò quan trọng của stress oxy hóa trong quá trình sinh ung thư. Có một số bằng chứng rõ ràng chỉ ra rằng ROS hoạt động như một lớp chất gây ung thư nội sinh bằng cách gây ra các đột biến trong tế bào. Làm giảm hoạt động của Cu-SOD, Zn-SOD và Mn-SOD trong các tế bào ung thư.
” ROS (Reactive Oxygen Species) là những phân tử oxy hoạt tính, được tạo ra trong quá trình chuyển đổi oxy hóa trong cơ thể. Nó có vai trò quan trọng trong các quá trình sinh hóa và tế bào nhưng cũng có thể gây hại nếu có quá nhiều. Khi cơ thể sản xuất ROS quá mức hoặc không thể loại bỏ chúng đủ nhanh, sự cân bằng giữa ROS và chất chống oxi hóa sẽ bị phá vỡ. Điều này gây ra hiện tượng gọi là stress oxi hóa, là một nguyên nhân chính gây ra nhiều bệnh lý trong y học.
ROS có thể gây tổn thương tế bào và tác động tiêu cực đến các thành phần cấu trúc của tế bào, như DNA, protein và lipid. Chúng tác động vào các quá trình như sự tổ hợp và phân tách của các phân tử, làm thay đổi cấu trúc và chức năng của chúng. Nếu không kiểm soát được lượng ROS, tế bào sẽ bị tổn thương và dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như ung thư, bệnh tim mạch, viêm nhiễm và lão hóa.”
Việc ổn định mức độ SOD góp phần vào sự đảo ngược kiểu hình tế bào ung thư. Người ta đã gợi ý rằng SOD có thể điều chỉnh sự tiến triển của ung thư và do đó, có thể được sử dụng như một mục tiêu mới để điều trị ung thư.
Hơn nữa, người ta đã chứng minh rằng Cu-SOD, Zn-SOD có thể được sử dụng như một mục tiêu điều trị mới để điều trị đau tủy.
SOD liposome/mimetics đã thực nghiệm cho thấy kết quả đầy hứa hẹn trong các mô hình động vật phòng chống ung thư. Chúng cũng đã được chứng minh là an toàn trong giai đoạn đầu của các thử nghiệm lâm sàng.
2. SOD và các bệnh viêm nhiễm
SOD có thể đóng vai trò như một chất ức chế viêm qua trung gian bạch cầu trung tính và có thể là một phương pháp điều trị mới cho tổn thương mô phụ thuộc ROS do bạch cầu trung tính gây ra.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng với Cu, Zn-SOD cho thấy kết quả đáng khích lệ trong việc sử dụng nó như một chất điều trị cho người trong các tình trạng viêm cấp tính và mãn tính, bao gồm bệnh da liễu, do bỏng và vết thương.
SOD ngoại bào, Mn-SOD và Cu, Zn-SOD đã được mô tả là chất ức chế viêm tiềm năng.
3. SOD và bệnh xơ nang (cystic fibrosis – CF)
CF được đặc trưng bởi tình trạng viêm mãn tính và sự tập trung các bạch cầu trung tính hoạt hóa. Trong huyết tương của bệnh nhân CF, hoạt tính SOD thấp hơn đáng kể so với những người khỏe mạnh. Hơn nữa, trong các tế bào đơn nhân, đa nhân trung tính và hồng cầu của bệnh nhân CF, hoạt tính Cu, Zn-SOD đã bị giảm.
Người ta đã phát hiện ra rằng hoạt động chống tạo sợi của Cu, Zn-SOD được thực hiện qua trung gian ức chế TGF-B1, sau đó là sự đảo ngược kiểu hình của nguyên bào sợi. Xơ hóa vú do bức xạ giảm đáng kể nhờ Cu, Zn-SOD.
Những phát hiện này chỉ ra các khả năng điều trị mới nhắm vào các con đường chống oxy hóa do SOD, nhờ đó có thể giảm stress oxy hóa và quá trình chết rụng trong tế bào CF và có thể hạn chế phản ứng tiền viêm
4. SOD và thiếu máu cục bộ
Sự biểu hiện quá mức của Cu, Zn-SOD làm giảm tổn thương do thiếu máu cục bộ. Việc mất Mn-SOD làm giảm tiến triển của tắc động mạch não tạm thời sang vĩnh viễn. Phương pháp bắt chước SOD giúp ngăn ngừa suy giảm năng lượng tế bào và tổn thương mô liên quan đến thiếu máu cục bộ và tưới máu.
5. SOD và lão hóa
SOD được coi là một loại enzyme chống lão hóa. Tích lũy tổn thương oxy hóa được coi là một trong những cơ chế chính của lão hóa. Người ta đã gợi ý rằng các kỹ thuật bắt chước SOD mới có thể hữu ích trong việc làm giảm các suy giảm nhận thức do lão hóa gây ra và các khía cạnh khác của sự suy giảm sinh lý do lão hóa.
6. SOD và viêm khớp dạng thấp
Viêm khớp dạng thấp là một bệnh hệ thống và được đặc trưng bởi phản ứng viêm mãn tính ở bao hoạt dịch của khớp, dẫn đến thoái hóa sụn và xương khớp. Tình trạng căng thẳng oxy hóa gia tăng hoặc tình trạng thiếu hụt chất chống oxy hóa là rất quan trọng trong cơ chế bệnh sinh của bệnh này.
Một số chất chống oxy hóa bao gồm SOD và Vitamin E có vai trò chống viêm trong bệnh viêm khớp. Người ta thấy rằng hoạt tính của SOD thấp ở những bệnh nhân bị viêm khớp dạng thấp và việc sử dụng SOD có tác dụng tích cực trong điều trị viêm khớp thực nghiệm.
7. SOD và các bệnh thoái hóa thần kinh
Stress oxy hóa đã được chứng minh là có liên quan đến sinh lý bệnh của một số bệnh thoái hóa thần kinh. Có sự giảm hoạt động của các enzym chống oxy hóa như SOD, catalase và glutathione peroxidase ở các vùng tổn thương của bệnh nhân mắc bệnh Alzheimer (AD).
Ngoài ra, Cu, Zn-SOD là một trong những nạn nhân chính của quá trình oxy hóa gây tổn thương não trong bệnh AD và bệnh Parkinson. Thực nghiệm đã chứng minh rằng sự hiện diện của SOD-2 làm giảm super-oxide hồi hải mã và do đó ngăn ngừa sự thiếu hụt bộ nhớ ở mô hình chuột AD. Bổ sung SOD cho thấy sự cải thiện ở mô hình chuột AD.
SOD/Catalase mimetic EUK-207 thể hiện khả năng bảo vệ chống lại và làm gián đoạn sự tiến triển của bệnh lý thoái hóa thần kinh cũng như suy giảm nhận thức ở mô hình chuột AD.
8. SOD và bệnh tiểu đường
Tăng căng thẳng oxy hóa đóng một vai trò quan trọng trong căn nguyên của bệnh tiểu đường và các biến chứng của nó. Trong bệnh tiểu đường, tăng đường huyết dai dẳng kích thích sản xuất ROS từ nhiều nguồn khác nhau. Kết quả là, bệnh tiểu đường thường dẫn đến tăng hình thành ROS và suy yếu khả năng phòng thủ chống oxy hóa.
Điều trị bằng SOD đã được thực nghiệm chứng minh là làm giảm căng thẳng oxy hóa gan ở động vật mắc bệnh tiểu đường. SOD mimetic đã được sử dụng thành công để điều trị bệnh tiểu đường ở chuột mắc bệnh tiểu đường. SOD được biến đổi về mặt hóa học có hiệu quả trong điều trị bệnh tiểu đường và mang lại lợi ích điều trị trong sử dụng lâm sàng. Nó đã được chứng minh rằng SOD ngoại bào có thể hoạt động như một tác nhân điều trị để bảo vệ sự tiến triển của bệnh thận do đái tháo đường
Kết luận của nghiên cứu:
1. SOD có thể được sử dụng như một loại dược phẩm để điều trị các bệnh khác nhau do quá trình oxy hóa gây ra.
2. Các nghiên cứu trong tương lai về SOD sẽ tập trung hướng đến bệnh nhân.